Close

10 maart 2020

Column ‘Pluraliteit als wet van de aarde’

Bestuurslid Marijke Egelie neemt in haar column de verkiezingen in Israël als vertrekpunt.

Voor de derde maal zijn er verkiezingen in Israël. De uitslag valt bijna te voorspellen. Wat is er toch aan de hand?

Ik laat mij hierbij inspireren door een artikel in Speling, een tijdschrift voor bezinning dat driemaal per jaar verschijnt en dat we in een groep met elkaar bespreken. Het laatste nummer van 2019 had als thema: Wie denken we dat we zijn? Daarin leidt Dirk De Schutter, literatuurwetenschapper en filosoof ons in in het hoofdstuk met als titel: Pluraliteit als wet van de aarde.

In het kort geeft hij een uitleg over: Wat is de mens? Lang geleden gold als denktrant een monistische visie, o.a. door Kant uitgewerkt, waarin de mens wezenlijk in het enkelvoud bestaat.

Hannah Arendt reageert daarop met haar vertrekpunt: ‘de erkenning van pluraliteit als wet van de aarde’. In haar geschriften duikt voortdurend opnieuw een variant op van de hierboven genoemde eenvoudige vaststelling: ‘Mensen leven op de aarde, niet de Mens’. Het monisme wordt door haar onderuitgehaald. Immers pluraliteit houdt zowel veelheid in als verschil.

De fenomenale werkelijkheid, zo schrijft zij, is een werkelijkheid die je onmiddellijk, vanaf den beginne, met anderen deelt. Zo werkt ze deze gedachte ook uit als het over de politiek gaat. Wil politiek niet verzanden in heerschappij noch ontaarden in totalitarisme, dan dient ze een radicale erkenning van menselijke pluraliteit in te houden.

Dat leidt tot een vernieuwd begrip van vrijheid in het algemeen, van de vrijheid van meningsuiting in het bijzonder en van de wet. Politiek, zo schrijft Arendt, is gebaseerd op ervaringen die niemand ooit met zichzelf kan hebben, maar die geheel afhankelijk zijn van de aanwezigheid van anderen.

Met dit gegeven kom ik weer terug bij de verkiezingen, vandaag, in Israël. De erkenning van pluraliteit als wet van de aarde wordt daar met voeten getreden. Alles staat van te voren vast. De toekomst van twee volken in een land wordt niet gedeeld. Er is geen ruimte voor echte dialoog.

Zou hier ooit verandering in komen, zoals De Schutter dat in zijn pleidooi ons voorhoudt?

‘Beloven, verbintenissen aangaan, allianties smeden, verdragen sluiten -het zijn ervaringen die geheel afhankelijk zijn van de aanwezigheid van anderen. Voor wie ervan uitgaat dat de wereld bewoond wordt door de Mens, staan deze ervaringen gelijk aan de aantasting van de individuele autonomie en soevereiniteit. Voor wie uitgaat van de onherleidbare pluraliteit van de mensen, staan ervaringen gelijk aan de waarachtige ontplooiing van het mens-zijn op aarde. Voor wie uitgaat van de individuele mens, is politiek een noodzakelijk kwaad. Voor wie uitgaat van de pluraliteit, houdt politiek de mogelijkheid in om daadwerkelijk te tonen wie wij zijn’.

Voor mij een eyopener!

Marijke Egelie-Smulders