Close

7 maart 2019

Column ‘Vergeet de Israëlische bom niet’

Jan Schnerr, tot voor kort bestuurslid van onze partner DocP, schrijft over de kernwapens van Israel. De heropening van de wapenwedloop tussen Rusland en de Verenigde Staten, de pogingen om Noord-Korea en Iran van hun kernwapens af te helpen en in ons eigen land de telkens oplaaiende discussie over de plaatsing van kernwapens in ons land, roepen de vraag op hoe aan te kijken tegen Israëls nucleaire arsenaal.

In de ethische discussie over oorlog en vrede was het atoomwapen na de Tweede Wereldoorlog hoofdthema. De christelijk geïnspireerde vredesbeweging speelde in de jaren ’80 een centrale rol. Toen werd het stiller. Het ziet er naar uit dat die relatieve stilte doorbroken gaat worden.

Trump besluit: einde INF verdrag

In de jaren ’80 demonstreerden honderdduizenden Europese burgers tegen de plaatsing van Amerikaanse kernwapens. Hun protest was één van de aanleidingen tot het sluiten van het INF verdrag, waarin de VS en de Sovjet-Unie zich verplichtten tot vernietiging van hun middellange afstandsraketten. Toen bovendien de Sovjet-Unie ineen stortte (1990) werd het stil rondom deze kwestie. Die stilte is onlangs doorbroken door het Amerikaanse besluit om het INF verdrag op te zeggen. Dat is slecht nieuws voor Europa en aanleiding voor een nieuwe, fundamentele discussie. Er zijn gegronde redenen om het Israëlische kernwapen in die discussie te betrekken.

Europa potentieel slagveld

In de jaren ’90 verzandde Rusland in chaos. Het leek op weg een speelbal in handen van het Westen te worden. Maar vanaf 2000 nam het zelfvertrouwen in Moskou geleidelijk toe en de economie krabbelde overeind. Het leger werd gemoderniseerd. Tijdens het presidentschap van Obama namen de verwijten aan het adres van Rusland toe. Zijn opvolger Donald Trump speelt nu de zaak nog hoger op: Rusland zou een bedreiging vormen voor Europa. Washington heeft inmiddels meer soldaten in Europa gestationeerd en het defensiebudget voor ‘steun aan Europa’ aanzienlijk verhoogd.

Het einde van het INF verdrag opent de weg voor plaatsing op Europees grondgebied of voor Europa’s kusten van een nieuwe generatie raketten met atoomwapens. Uit Washington berichten komen dat die raketten voorlopig alleen worden uitgerust met conventionele bommen. En, Rusland “krijgt nog een paar maanden de tijd om tot inkeer te komen.” We zullen zien. Wij moeten ons realiseren dat middellange afstandsraketten vanuit Rusland niet de VS, maar wel Europa kunnen bereiken. In de logica van dreiging en chantage met atoomwapens is de Europese bevolking dus gijzelaar. Dat geldt niet in de laatste plaats voor twee landen die zelf geen kernwapens hebben maar wel een cruciale infrastructuur: Duitsland en Nederland. In de politiek van dreiging-en-tegendreiging gaan raketafweersystemen een rol spelen. De Amerikaans-Israëlisch-Saoedische samenwerking op dat gebied zal de ‘frontgebieden’ Europa en Midden-Oosten dichter bij elkaar brengen. Het feit dat de Israëlische kernmacht al vijftig jaar uit zicht wordt gehouden begint mede daarom steeds meer te knellen.

Vijandige omgeving creëren

In de Amerikaans-Israëlische visie is er naast Rusland nog een tweede grote bedreiging voor Europa: Iran. Beide bedreigingen worden schaamteloos ingezet voor de strategische belangen van de VS: met de ‘Russische dreiging’ wordt geprobeerd om de Europese landen te dwingen mee te werken aan een revitalisatie van de NAVO en de ‘Iraanse dreiging’ wordt gebruikt om het Europese Midden-Oosten beleid te richten naar de belangen van de VS en Israël. Die belangen zijn – voorzichtig uitgedrukt – niet primair gericht op mensenrechten en stabiliteit. Israëls opvatting over de “existentiële dreiging” die Iran vormt en de bereidheid in dat kader eventueel zijn kernwapen in te zetten, verschilt fundamenteel van de Europese. Het atoomwapen van Israël kan langs die weg ook worden ingezet als drukmiddel richting Europa (“steun mij anders val ik aan”).

De conclusie kan niet anders zijn dan dat een nieuwe kernwapendiscussie onvermijdelijk is en dat de politiek van ‘opacity’ – dezwijgzaamheid ten aanzien van Israëls atoomwapen –doorbroken moet worden.

Jan Willem Schnerr is econoom, was ziekenhuisbestuurder, was tot voor kort bestuurslid van  DocP, is actief in diverse organisaties die zich met Palestina bezighouden en publiceert over internationale politiek en het Midden-Oosten. Recente publicaties o.a. op rightsforum.org/opinie/zeg-mij-wie-uw-vrienden-zijn-israel-en-uiterst-rechts/ (13 febr. 2019). Hij publiceerde al eerder op onze website: kairos-sabeel.nl/nationalisme-en-de-natie-als-pseudoreligie/ (9 nov. 2017)

 

%d bloggers liken dit: