Close

3 juni 2020

‘De Holocaust is niet voorbij’ Column Willemien Keuning

Avraham Burg, voormalig voorzitter van de Knesset, schreef een boek met de titel: The Holocaust is over. Het boek is vooral gericht aan zijn volksgenoten. Hij wijst op de wijze waarop de staat Israël haar Palestijnse staatsburgers behandelt. De kwalificatie “ontmenselijking” is voor mijn rekening.

Burgs interne boodschap is: stop met exploitatie van de Holocaust om daarmee de behandeling van onze Palestijnse landgenoten te rechtvaardigen. De Holocaust is voorbij. In een interview in De Stem (26 mei 2020) naar aanleiding van de VRT serie “Kinderen van de Holocaust” zegt hij: ‘De Holocaust is sinds 1977 bij het aantreden van Menachem Begin een nieuwe Israëlische religie geworden, pijler van de Israëlische indentiteit.’ Hij diagnosticeert dat als posttraumatisch gedrag. Wat is de therapie?

Een individueel trauma onderscheidt zich qua vorm en werking niet veel van een collectief trauma, zo verzekerde mij een joodse psychiater. Bij een trauma hoort, dat je niet weet dat je bent getraumatiseerd. Je weet ook niet hoe de schade zich in jou heeft genesteld en hoe je die doorgeeft. Daar kun je achter komen als je werk van zelfreflectie maakt en die zware arbeid kun je niet alleen. Het begint met “niet langer vluchten voor de pijn”. Dat is de conclusie van Edith Eva Eger, Holocaust overlevende en psychotherapeut, in “The Choice”. Haar boek laat zien hoe lang die weg is en hoe laat die inzet, als dat al gebeurt. Op z’n vroegst na decennia of veel later, in volgende generaties.

Palestijnen noemen zich “slachtoffers van de slachtoffers”. Een collectief trauma wordt niet alleen doorgegeven aan de volgende generaties, maar ook aan de buren.

… het is… logisch dat als er gesproken wordt over bepaalde bevolkingsgroepen op een manier die doet denken aan de meest duistere tijd uit de twintigste eeuw, als dat gewoon is geworden, er vroeg of laat op die manier ook weer over Joden gesproken kan worden. Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij.

Arnon Grünberg, 4 mei 2020

Deze uitspraak riep heftige reacties op. Grünberg verklaarde zich op grond van zijn Joodse identiteit solidair met Marokkanen die vanwege hun Marokkaanse achtergrond worden gedehumaniseerd. Daarmee wees hij naar een structureel probleem in onze samenleving en dat mag niet.

Rob Jetten las voor uit de kanker-homo-tweets die hij krijgt en hij komt op voor de homo’s die in ons land op straat in elkaar geslagen worden en voor hen die niet worden gemolesteerd maar bij elke stap op straat zich onveilig voelen. Gelukkig is hij niet de enige.

Er gebeuren nieuwe dingen. Ook de wereldwijde demonstraties naar aanleiding van de moord op George Floyd maken duidelijk dat er iets aan het ontwaken is: dat er geen sprake is van “incidenten” maar dat mensen systematisch worden ontmenselijkt, dat andere mensen dat zien en daarover hun mond open doen. Dat is een klein en hoopvol begin. Wanneer komen er wereldwijde demonstraties tegen de misdrijven van de staat Israël tegen haar Palestijnse burgers, begonnen, al voor de stichting van de staat?

Is er een therapie bij trauma’s? Mijn kleine neefje werd gepest op school. Hij kwam huilend thuis: er was een nieuw kindje in de klas gekomen en niemand had haar uitgenodigd om naast hem of haar te gaan zitten. En toen?, vroeg ik. Nasnikkend zei hij: toen heb ik haar maar gevraagd of zij naast mij kwam zitten. Nu zijn zij, beiden 9 jaar, een setje.

Heb je naast lief, want hij is er eentje zoals jij. ‘Uit de mond van kinderen en zuigelingen hebt Gij sterkte gegrondvest, om uw tegenstanders de mond te snoeren.’

Willemien Keuning